.RU

НЯЎЖ - 1. Пятнаццатая літара беларускага алфавіта, якая мае назву «эн»

Н

ЯЎЖ

Ы

ЎЧЫВАСЦЬ,

-і, ж. Уласцівасць няўжыўчывага.

НЯЎ

Ж

БІ

Ў

ЧЫВЫ,

-ая, -ае. Які дрэнна ужываецца з іншымі людзьмі. Кватарант пападаліся нейкія то няўжыўчывыя, то вельмі

патрабавальныя. Шахавец. Ці мала ёсць такіх няўжыўчывых людзей, якім ніколі не дагодзіш. Асіпенка. // Які ўласцівы такому чалавеку. Няўжыўчывы характар.

НЯЎЗБР

О

ЕНЫ,

-ая, -ае. Які не мае пры сабе зброі. Няўзброеныя людзі.

НЯ

У

ЗГ

Ó

ДНЕНАСЦЬ,

-і, ж. Уласцівасць няўзгодненага; адсутнасць узгодненасці. Кампазіцыйная няўзгодненасць асобных разЗзелаў, непрадуманая расстаноўка акцэнтаў прывялі да таго, што паэма, па сутнасці, распадаецца на два асобныя творы. Рагойша.

НЯУЗГОДНЕНЫ,

-ая, -ае.

1.

Пазбаўлены узгодненасці, адзінства. Няўзгодненыя дзе-

Яíí íь і.

2. Які не ўзгаднілі або не паспелі ўзгадніць з кім-н. Няўзгоднены план.

НЯЎЗНАК,

прысл. 1. Непрыкметна. Камунаркі збоку Плакалі няўзнак. Купала. Малашкін трымаў аловак у правай руцэ, стукаў па стале няўзнак і пры гэтым крывіўся. Пестрак.

Хоць бы што, неўзаметку. Бывае часам стомішся, аднак пагрэешся ля вогнішча і зноўку каменні на шляху табе няўзнак. А. Вольскі. Няважна, што цэлы тыдзень я буду есці нішчымныя крупы і бульбу, гэта няўзнак. Скрыган.

Выпадкова, ненаўмысна.— Не шкадуеце, што пайшлі?-жуючы маласольны агурок, быццам няўзнак, спытаў у мяне доктар. Васілевіч.

НЯ

Ў

КЛЮДА,

-ы, ДМ -у, Т -ам, м.; ДМ -дзе,

Т

-ай (-аю), ж. Разм. 1. Той (тая), хто мае нязграбную паставу, пазбаўлены зграбнасці, спрыту ў рухах. — Толькі зразумеў не дагнаць мне., [партызан]: яны на пары лепшых коней, у мяне адзін няўклюда, ламавік. Шамякін.

2. Неахайны чалавек, мурза. Жонка Нічыпара Мартыневіча, Кацярына, была такая няўдалая,., такая няўклюда, што нават сарочка ў яе вісела на цэлую пядзю ніжэй спадніцы. Чарнышэвіч.

НЯУКЛЮДНАСЦЬ,

-і, ж. Разм. Уласцівасць няўклюднага; непаваротлівасць. Станіслаў Барвіна, пры сваёй некаторай няўклюднасці, быў рухавым. Пестрак. Калі.. [Хведар] быў салдатам, вайсковая форма згладжвала яго няўклюднасць. Чарнышэвіч.

НЯЎКЛЮДНЫ,

-ая, -ае. Разм. 1. Пазбаўлены зграбнасці, лоўкасці ў рухах; непаваротлівы. Паўнатвары, . у ватоўцы, у зімовай шапцы і ў цёплых чаравіках,., [хлапчук] нагадваў няўклюднае медзведзянё. Хадкевіч. На еўшы цюлені няўклюдныя, як чарапахі. Хомчанка. // Пазбаўлены зграбнасці; нялоўкі (аб рухах і пад.). Няўклюдная хада. /' Аб рэчах, прадметах. Наш вялікі і няўклюдны аўтобус з радыёапаратураю грымеў на выбоінах палявых дарог. Грахоўскі. Са сталоўкі ўжо выкінулі адну з доўгіх няўклюдных лавак. Нядзведскі.

2. перан. Дрэнна, недастаткова апрацававы, адшліфаваны; няскладны. / так паварочваў [Валодзька] сказ, і гэтак атрымлівалас.ч нешта няўклюднае і незразумелае. Гамолка.

НЯЎЛÁД, прысл. Не так, як трэба, як хочацца, як патрабуюць. [Сотнікаў] зашкр[а]баў па сцяне ботамі. Дзёмчыха ўвесь час старанна і няўлад пасабляла знізу, паўхвілі-

Ня

ў

ладжанасць



441



Няўрокам



ны Сотнікаў напружана высільваўся на сцяне, але ўрэшце таксама пераваліўся цераз еерхняе бервяно і апынуўся на столі хаты. Быкаў.

НЯ

Ў

Л

А

ДЖАНАСЦЬ, -і,

ж. Уласцівасць

і

стан няўладжанага. І пачуццё няўладжанасці агарнула душу Каваля. Савіцкі. // Адсутнасць парадку, наладжанасці ў чым-н. Ва ўсім адчувалася няўладжанасць.

НЯЎЛАДЖАНЫ, -ая, -ае. Не забяспечаны ўсім неабходным. Пасля нядоўгага адпачынку ў партызанскім лагеры паходнае жыццё наша здаецца яшчэ больш няўладжаным. Дзенісевіч.

НЯЎЛОЎНАСЦЬ,

-і, ж. Уласцівасць няўлоўнага. Няўлоўнасць звера.

НЯЎЛОЎНЫ,

-ая, -ае.

1.

Такі, якога цяжка злавіць, застаць дзе-н. Царскія памагатыя збіліся з ног, шукаючы патайную друкарню, няўлоўнага і загадкавага Яську ■гаспадара з-пад Вільні. С. Александровіч.

2. Ледзь прыкметны; няясны. Няўлоўны рух. а [Ермакоў] пачуў няясны, няўлоўны тонкі гул, які то ўзнікаў, то прападаў. Мележ. Цеплыня, але нейкі няўлоўны подых восені чуецца навокал. С. Александровіч.

НЯЎМ

Е

КА,

-і, ДМ -у, Г -ам, м.; ДМ -мéцы, Т -ай (-аю), ж. Разм. Няўмелы, няздатны да работы чалавек. У няўмекі [інструмент] будзе ў непарадку і без догляду. У здатнага у пашане і спраўнасці. Шкраба. [Механік] зразумеў, што Станіслаў Вярбіцкі знарок прыкідваецца няўмекам. Чарнышэвіч. У няўмекі рукі калекі. Прыказка.

НЯЎМÉЛАСЦЬ, -і,

ж.

Тое, што і няўм е

л

ь

с

т в

а.



НЯЎМ

É

ЛЫ,

-ая, -ае.

1.

Які дрэнна, без умення выконвае сваю працу. / вось адзін уніз імкне, Ляціць так лёгка, нібы ў сне, За ім аж група цэлая. І не шанцуе толькі мне: Валюся ў снег, няўмелы, я. Кірэенка. // Які выяўляе няўменне рабіць што-н., карыстацца чым-н. Няўмелыя рукі.

2. Які робіцца без належнага ўмення. Разгубіўшыся, Таццяна рабіла няўмелыя і няўдалыя спробы супакоіць дзіця. Шамякін.

НЯЎМ

É

ЛЬСТ

В

А,

-а, н. Адсутнасць умення рабіць што-н., недахоп вавыкаў у чым-н. [Язэп] не налаўчыўся яшчэ працаваць адной рукой, таму нават адзяваўся марудна, злаваў на сваё няў.чельства. Асіпенка. Колькі з дня няў.чельства і навукі Сцен шурпатыя выгладзілі рукі, колькі засвяцілася муроў. Русецкі.

НЯЎМЕННЕ, -я, н. Тое, што і няўмельс т в а.

НЯЎМЕРУ, прысл. Разм. Больш, чым трэба, чым патрабуе мера. Росцік ІПыпулька, няўмеру худзенькі і вельмі ўжо жвавенькі першакласнік, падказаў тэхнічцы, што гэтыя малыя яшчэ не вучні. Кулакоўскі. [Сабака], відаць, няўмеру асмялеў. Мележ.

НЯЎМОЛЬНАСЦЬ,

-і, ж. Уласцівасць няўмольнага. Мы не здзівіліся ні абыякавасці шафёра да гібелі чалавека, ні жалезнай няўмольнасці гэтага аўтамабільнага канвеера. Лынькоў.

НЯЎМОЛЬНЫ,

-ая, -ае.

1.

Такі, якога нельга ўпрасіць; непахісны. Атрахім прабаваў спрачацца, угаворваць старых. Але яны былі няўмольнымі. Навуменка. Ліза была няўмольная, яна патрабавала неадкладна даць

згоду на развод. Гурскі. //

Які

выяўляе, выказвае непахіснасць, цвёрдасць. — Кладзіся! зноў пачуўся той жа ціхі, але няўмольны голас. Пальчэўскі.

2. перан. Такі, што нельга парушыць; бясспрэчны. Няўмольная логіка. [Андрэй:] На тваё месца мы назначым сюды другога чалавека. Такое наша няўмольнае рашэнне. Пестрак. // Няўхільны, немінучы; бязлітасны. Няўмольны ход часу паклаў свой выразны адбітак на будынкі. С. Александровіч. Няўмольная хвароба настойліва гнала паэта [Вагдановіча] з роднай зямлі, на поўдзень. Майхровіч.

НЯЎПР

А

ЎКА

,

-і, ДМ -прáўцы, ж. Разм. Немагчымасць выканаць, зрабіць усё, што патрэбна; непаладкі ў чым-н. Вагонаў пятнаццаць, а то і ўсе дваццаць пяць грузіцца [на станцыі] штодня.. Як дзяжурыць бацька на станцыі, дык ужо і цяжкавата, няўпраўка часам бывае. Шынклер. [Лясовіч:] З камбайнерамі ў нас няўпраўка, прыйшлося паставіць і Амельку і Віцьку. Хадкевіч.

НЯЎ

П

РÁЎНЫ,

-ая, -ае. Які не можа, не паспявае ўправіцца з кім-, чым-н. Цяпер не было боепрыпасаў, і Клямт .. думаў пра бой з трывогаю, лаючы ў душы тылавых службістаў і няўпраўных генералаў, якія не маглі ў свой час пра гэта паклапаціцца. Мележ.

НЯЎ

П

ЫННАСЦЬ,

-і, ж. Уласцівасць

няў

пыннага.

НЯЎ

ПЫ

ННЫ,

-ая, -ае. Такі, што

не

спыняецца; бесперапынны. Няўпынным звонам зноў загудзела ўвушшу ляное, беспарадкавае мыканне статка. Мыслівец.

НЯЎПЗЎНЕНАСЦЬ,

-і, ж. Уласцівасць

і

стан няўпэўненага; адсутнасць упэўненасці. Няўпэўненасць у сваіх сілах. Усё неяк адразу стала на сваё месца. Знікла адчуванне адзіноты, няўпэўненасці, смутку. Асіпенка.

НЯЎПЭЎНЕНЫ,

-ая, -ае.

1.

Які сумняваецца ў правільнасці чаго-н., пазбаўлены веры, упэўненасці. Часам бывае так: быў чалавек няўпэўнены ў якой-небудзь справе, не верыў у яе поспех. І раптам убачыў, што справа дае пэўную карысць. І тады гэты чалавек робіцца самым заўзятым яе прыхільнікам. Зуб.

2. Які выказвае нерашучасць, адсутнасць цвёрдасць Стук быў ціхі, няўпэўнены, але ён скалануў... Лёдзю. Карпаў. Голас падаўся нясмелы, няўпэўнены, але яго раптам многія падтрымалі, бо ён, відаць, быў тут да месца. Кулакоўскі.

НЯЎРОБЛЕНАСЦЬ,

-і, ж. Уласцівасць

і

стан няўробленага. Няўробленасць глебы.

НЯЎРОБЛЕНЫ,

-ая, -ае. Які ніколі або даўно не ўрабляўся (пра зямлю, глебу і пад.); неапрацаваны. Больш за ўсё турбавала дзядзьку тое, што на новым месцы была няўробленая, недагледжаная зямля. Лужанін.

НЯЎРОД,

-у, М -дзе, м. Разм. Дрэнны, нізкі ўраджай; недарод. Лугіны былі захоплены працай, бо ўсе ведалі, што скора надыдзе восень, што няўрод і неўмалот у гэтым годзе, а стараста з ураднікам будуць збіраць падатак. Каваль.

НЯЎРОКАМ,

прысл. . Ненаўмысна; выпадкова. [Камандзір брыгады:] У сон нешта хіліць... Як задрамлю няўрокам, разбудзі... Мележ. / калі якой парою Ты заблудзішся

Няўрочны

442

Няўцешны

няўрокам, Дык гукні і над зямлёю Пойдзе голас твой далёка. Кірэенка.

О Няўрокам кажучы гл. кажучы.

НЯЎРОЧНЫ, -ая, -ае. Які робіцца, адбываецца не ў вызначаны або не абумоўлены дагаворам час. Няўрочная работа.

НЯЎРЫМСЛІВАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць няўрымслівага. О-о-о, непедагогі не ведаюць, што такое няўрымслівасць маладога настаўніка перад навучальным годам! Лобан.

НЯЎРЫМСЛІВЫ, -ая, -ае. 1. Які не можа супакоіцца, суняцца; непаседлівы. Сам гарачы, няўрымслівы, .. \Рэндал\ і другім не дае сядзець без работы. Гамолка. Толькі няўрымслівыя хлапчукі., увесь час выскокеалі на віднае месца, за што ім перападала ад бацькоў і матак. Броўка. ,// Уласцівы такому чалавеку. Лёня спрактыкаваным вокам прыкмеціў, што не ад хвалявання стары такі рухавы характар няўрымслівы. Новікаў. Няўрымслівая натура не давала .. \Ганне] спакою, асабліва цяпер, калі яна апынулася ў гушчы барацьбы. Няхай. // Які не сціхае, не змаўкае, не спыняе працяглы час сваёй дзейнасці. Кіпіць у цяснінах, ляціць на прастор Бурлівы, няўрымслівы Вахш. Кірэенка. Вее вецер вясновы, няўрымслівы, свежы. Зарыцкі.

2. Нецярплівы. Самыя наравістыя, самыя няўрымслівыя коні ў яго станавіліся рахманыя, супакойныя, пакорлівыя. Дубоўка. Маленькім крыклівым няўрымслівым сынам наогул здаецца, што час стаіць на. месцы... Гаўрылкін.

НЯЎСÉДЛІВЫ, -ая, -ае. Які не вызначаецца ўседлівасцю. Няўседлівы вучань. З гнязда пад дахам птушаня малое, Няўседлівае, выйшла на карніз. Калачынскі.

НЯЎСТОЙКА, -і, ДМ -тóйцы; Р мн. -тóек; ж. Устаноўлены дагаворам штраф за невыкананне адным з бакоў узятых абавязацельстваў.

НЯЎСТОЙЛІВАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць няўстойлівага. Няўстойлівасць становішча. Маральная няўстойлівасць.

НЯЎСТОЙЛІВЫ, -ая, -ае. 1. Пазбаўлены ўстойлівасці, цвёрдай апоры; хісткі. Скакалі ]людзí\ па куп'і, спатыкаліся на найбольш хісткія, няўстойлівыя купіны,., выбіраліся зноў і зноў упарта ішлі наперад. Брыль. Гром і маланка чаргаваліся раз-пораз, шалёны вецер гатоў быў перавярнуць няўстойлівы павільён. Дамашэвіч.

Які часта мяняецца, непастаянны. Няўстойлівая пагода.

перан. Які лёгка паддаецца якім-н. уплывам, нястойкі ў сваіх поглядах, перакананнях. Сын зноў капрызіць. Ён добры, але няўстойлівы і бязвольны. Караткевіч. ,// Які уласцівы такому чалавеку. Няўстойлівы характар. \Мельнік] натуру меў няўстойлівую: часта добры настрой змяняўся ўспышкамі гневу. Гамолка.

НЯЎСТУПЧЫВАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць няўступчывага.

__ НЯЎСТУПЧЫВЫ, -ая, -ае. Не схільны да ўступак; незгаворлівы. Няўступчывы чалавек.

НЯЎТОЛЬНАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць няўтольнага.

НЯЎТОЛЬНЫ, -ая, -ае. Такі, што нельга здаволіць, наталіць. Няўтольны голад. Няўтольная смага, а Некаторыя птушкі маюць

няўтольны апетыт. Гавеман. / Пра пачуцці, перажыванні і пад. Жалі парабчанкі і ціха луналі іх песні над полем, песні жальбы і скаргі, песні гора няўтольнага. Хадкевіч. Пераоа мной [аўтарам], па сутнасці, былі толькі руіны крэпасці, а ў сэрцы няўтольнае жаданне напісаць аб іх. Губарэвіч.

НЯЎТОМНАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць няўтомнага.

НЯУТОМНЫ, -ая, -ае. Разм. Тое, што і н яс т о м н ы. Дзень добры, народ беларускі, няўтомны у працы. Пушча. Творчасць перш за ўсё настойлівая праца, няўтомныя пошукі, пакуты і радасці знаходак. Хадкевіч.

НЯЎТУЛЬНА. 1. Прысл, да няўтульны.

безас, у знач. вык. Пра адсутнасць утульнасці дзе-н. Было няўтульна, нават холадна. На папялішчах, нібы шкілеты, дзе-нідзе стаялі адзінокія печы. Чыгрынаў.

безас, у знач. вык. Пра непрыемнае, тужлівае пачуццё. Няўтульна і пуста ў душы, Няма ў яго сэрцы спакою. Колас.

НЯУТУЛЬНАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць і стан няўтульнага. Гасцей я ў свой пакойчык не запрашаў і за халасцяцкую няўтульнасць саромецца не было перад кім. Сабаленка. Хлопца адразу ахапіла восеньская начная няўтульнасць. Быкаў.

НЯЎТУЛЬНЫ, -ая, -ае. Пазбаўлены утульнасці. Пакойчык быў запушчаны, даўно нябелены, змрочны і няўтульны. Колас. Настаўнікі ніколі не заглядалі на станцыю, механікі прыходзілі хіба толькі па кінакарціну ў няўтульны і халодны клуб. Шамякін.

НЯЎХІЛЬНАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць няўхільнага. Няўхільнасць падзей. З жорсткай няўхільнасцю і паслядоўнасцю знішчаў.. \Нікодым] тое, што ствараў сам увесну тысяча дзевяцьсот сорак першага года. Паслядовіч.

НЯЎХІЛЬНЫ, -ая, -ае. І. Які не мае адхіленняў ад чаго-н., пастаянны; нязменны. Няўхільны рост прадукцыйнасці працы. Няўхільны ўздым матэрыяльнага дабрабыту. // Цвёрды, непахісны. Галадай заўжды ведаў, чаго хацеў, і быў няўхільны ў сваіх намерах. Быкаў. Без прынук мы імкнём, няўхільныя, да мэты, прыгажэем, як і горад гэты, што узнялі яднаннем душ і рук. Русецкі.

Такі, што нельга парушыць, які не падлягае змяненню; абавязковы. Няўхільны закон.

Які непазбежна вынікае з абставін; немінучы. / чуе Цімох і пад ім Звісае няўхільная кара. Колас. А здаралася ўсё гэта, калі ўспамінаць па парадку, не так сабе, .. а, як напэўна сказаў бы інжынер Лось, у выніку няўхільнага і заканамернага развіцця падзей. Краўчанка.

НЯЎЦÉШНАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць няўцешнага. Няўцешнасць болю.

НЯЎЦЕШНЫ, -ая, -ае. 1. Такі, што немагчыма суцешыць, супакоіць. Хіліла маці галаву Над папялішчам, над магілай. Але няўцешную ўдаву Навала тая не скарыла. Шушкевіч.

2. Вельмі моцны па сіле праяўлення (пра гора, слёзы і пад.). — Шабуня памёр,сказаў Туравец. Памёр? перапытаў Крайко. Эх! У гэтым «эх» Туравец адчуў няўцешную крыўду і боль. Мележ.

2010-07-19 18:44 Читать похожую статью
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • © Помощь студентам
    Образовательные документы для студентов.